Aile hukuku

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında bir protokol. Hâkim eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve protokolü uygun bulmalıdır. Hâkim, eşlerin ve çocukların menfaatine göre protokolde değişiklik yapabilir; değişiklikleri iki taraf da kabul ederse boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/3).

Evlilik bir yılı doldurmamışsa anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır; boşanma ancak çekişmeli davada evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı ispat edilerek mümkün olur.

Evet. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her iki eş de boşanma davası açabilir. Davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir (TMK m. 166/1-2).

Boşanma davası reddedilir ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ortak hayat yeniden kurulamazsa, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir. Bu süre 2024'teki değişiklikten önce üç yıldı (TMK m. 166/4).

Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde (TMK m. 168). Eşiniz başka bir şehirde yaşasa da siz Denizli'de oturuyorsanız dava Denizli'de açılabilir. Davaya aile mahkemesi bakar.

Dava açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gereken geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Ekonomik olarak zayıf eş ve çocuklar için tedbir nafakası bu önlemlerdendir; dava sonuna kadar ödenir.

Şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa boşanma davasını beklemek gerekmez. Koruma tedbiri en yakın hâkimden, mülki amirden ya da kolluktan istenebilir; koruyucu tedbir için şiddetin delil ya da belgeyle ispatı aranmaz. Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilir, tehlike sürüyorsa uzatılır (6284 sayılı Kanun m. 8).

Yargıtay'a göre ziynet eşyası, kim tarafından takılırsa takılsın, aksine bir anlaşma yoksa kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malı olur. Kocanın ailesinin taktığı altınlar da bu kurala dahildir. Koca ancak altınların geri verilmemek üzere kendisine verildiğini ya da kadının isteği ve onayıyla bozdurulup ortak ihtiyaçlara harcandığını ispat ederse iade borcundan kurtulur (Yargıtay 3. HD 2015/15295 E., 2016/8585 K.; bozma kararı, yerel mahkemenin uyup uymadığı bilinmiyor).

Bu yüzden düğün fotoğrafları ve videoları, takıları gören tanıklar ve altınların bozdurulduğuna dair kayıtlar davada belirleyicidir.

İki tür tazminat vardır. Mevcut ya da beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu eşten maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Bu talepler boşanma davasında istenmezse boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı davayla istenmelidir (TMK m. 178).

• Tedbir nafakası: dava sürerken ya da eşler haklı bir sebeple ayrı yaşarken eş ve çocuklar için bağlanır (TMK m. 169, 197).
• Yoksulluk nafakası: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak şartıyla bağlanır; ödeyecek eşin kusuru aranmaz (TMK m. 175). Anayasa Mahkemesi bu nafakanın kanun gereği süresiz olmasını iptal etti; iptal 30 Haziran 2027'de yürürlüğe giriyor. Ayrıntısı: Süresiz nafaka kalktı mı?
• İştirak nafakası: velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m. 182).

Evet. Tarafların malî durumu değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176).

Her yıl ayrı artırım davası açmamak için, nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğinin kararda belirlenmesi de istenebilir (TMK m. 176, 182).

Ölçü, çocuğun üstün yararıdır: bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi. Ebeveynlerin boşanmadaki kusuru, çocuğun yararını etkilemedikçe belirleyici değildir. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkeme kendiliğinden araştırır ve yargılama sırasında ortaya çıkan gelişmeleri de dikkate alır. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve önemsenir; ancak çocuğun yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebilir. Mahkeme çoğu zaman uzman raporuna da başvurur (Yargıtay 2. HD 2021/8413 E., 2021/9546 K.; bozma kararı, yerel mahkemenin uyup uymadığı bilinmiyor).

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa velayetin değiştirilebileceği kararda ihtar edilir (TMK m. 182). Ebeveynin yeniden evlenmesi, başka bir yere taşınması gibi yeni durumlar da velayetin ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini gerektirebilir (TMK m. 183).

Eşler başka bir rejim seçmemişse 1 Ocak 2002'den bu yana yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Evlilik içinde karşılığı verilerek edinilen mallar (maaşla alınan ev, araba, birikim) edinilmiş maldır; boşanmada her eş, diğer eşin edinilmiş mallarından borçlar düşüldükten sonra kalan değerin (artık değerin) yarısını isteyebilir (TMK m. 236). Evlilikten önce sahip olunan mallar, miras ve bağış yoluyla gelenler, kişisel kullanım eşyası ve manevi tazminat alacakları kişisel maldır ve paylaşılmaz (TMK m. 220). Zina ya da hayata kast sebebiyle boşanmada kusurlu eşin payı azaltılabilir ya da kaldırılabilir (TMK m. 236/2).

Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; o tarihten sonra edinilen mallar paylaşıma girmez (TMK m. 225). 2002'den önce evlenenlerde o tarihe kadarki dönem için eski mal ayrılığı rejimi uygulanır ve o döneme ait taleplerde katkı payı alacağı söz konusudur (4722 sayılı Kanun m. 10). Tasfiye davası boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde açılabilir (Yargıtay HGK 2013/8-375 E., 2013/520 K.).

Evet. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz ve aile konutunun kira sözleşmesini feshedemez. Konut eşinizin adına kayıtlıysa tapu müdürlüğünden kütüğe aile konutu şerhi verilmesini isteyebilirsiniz. Konut kiralıksa, kiraya verene yapacağınız bildirimle siz de sözleşmenin tarafı olursunuz (TMK m. 194).