İdare ve vergi hukuku

Kural olarak işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen gün başlar (İYUK m. 7). Elektronik tebligatta bildirim, mesaj okunmasa da adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m. 7/a); şirketler ve avukatlar için elektronik tebligat zorunludur. Vergide sürenin başlangıcı uyuşmazlığa göre değişir: ihbarnamenin tebliği, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilat, tevkifatta ödeme tarihi.

Yönetmelik gibi ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen gün başlar. Bu süre kaçırılmış olsa da, düzenleyici işlem size uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte düzenleyici işleme de dava açılabilir (İYUK m. 7/4).

Hayır. İdare mahkemesinde dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanmasıyla telafisi güç ya da imkânsız zararların doğacağı kanaatine varırsa, kural olarak idarenin savunmasını aldıktan sonra yürütmenin durdurulmasına karar verir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma beklenmeden de karar verilebilir; kamu görevlilerinin atama ve görev yeri değişikliği işlemleri bu kapsamda sayılmaz (İYUK m. 27).

Yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara tebliğden itibaren yedi gün içinde, bir defaya mahsus itiraz edilebilir. Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez; bu yüzden istem ilk dilekçede eksiksiz gerekçelendirilmelidir.

Hayır. Genel kural, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurmaktır; süresinde başvurulmazsa ceza kesinleşir (Kabahatler Kanunu m. 27). Ancak özel kanunlar başka bir yol öngörebilir. Vergi cezalarına karşı vergi mahkemesinde, Kişisel Verileri Koruma Kurulu cezalarına karşı 2024'ten beri idare mahkemesinde dava açılır (ayrıntısı: KVKK cezası gelen şirketin ilk refleksi). Para cezasıyla aynı işlemde idari yargıya giren bir karar da verilmişse, örneğin ruhsat iptali, cezaya ilişkin itirazlar da idari yargıda görülür (Kabahatler Kanunu m. 27/8).

Cezayı ödeme süresi içinde yüzde 25 indirimle ödemek, karara karşı başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler Kanunu m. 17/6). İndirimden yararlanıp itirazı sürdürmek mümkündür.

Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır (657 sayılı Kanun m. 135). Memurluktan çıkarma cezasına karşı açılan davada bölge idare mahkemesinin kararı Danıştay'da temyiz de edilebilir (İYUK m. 46).

İdarenin de süreleri vardır: fiilin öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay içinde soruşturmaya, memurluktan çıkarmada altı ay içinde kovuşturmaya başlanmalı; fiilden itibaren her hâlde iki yıl içinde ceza verilmelidir. Ocak 2026'daki değişiklikle, mahkemece iptal edilen disiplin cezası, kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuş ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden verilebiliyor (657 sayılı Kanun m. 127).

Evet, tam yargı davasıyla. Zarar bir işlemden doğuyorsa iptal ve tam yargı davası birlikte açılabilir ya da önce iptal davası açılır, verilen kararın (kanun yoluna gidilmişse kanun yolu kararının) tebliğinden itibaren dava süresi içinde tazminat istenir (İYUK m. 12).

Zarar bir eylemden doğuyorsa (bakımsız yol, altyapı çalışması, kamu hizmetinin kötü işlemesi gibi) önce idareye başvurmak zorunludur: eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde. İstek reddedilirse ya da 30 gün içinde cevap verilmezse dava süresi içinde dava açılır (İYUK m. 13).

İdare, mahkeme kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren hiçbir şekilde 30 günü geçemez. Bir miktar paranın ödenmesine hükmedilmişse, banka hesap numarası idareye yazılı bildirilir; ödeme yapılmazsa karar genel hükümlere göre icra yoluyla takip edilir (İYUK m. 28).

Karar uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Bu dava, kararı uygulamayan kamu görevlisine değil, ilgili idareye karşı açılır (İYUK m. 28/3-4).

Üç yol da ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde kullanılır ve birbirini etkiler.

• Uzlaşma: yalnız vergi ziyaı cezası ile belli tutarı aşan usulsüzlük cezaları için; vergi aslı uzlaşmanın konusu değil. Kanuna yeterince nüfuz edilememesi, vergi hatası, yargı kararlarıyla idare arasında görüş farklılığı gibi bir sebebin ileri sürülmesi gerekir (VUK ek m. 1). Uzlaşılan konuda artık dava açılamaz (VUK ek m. 6). Uzlaşma sağlanamazsa yeniden istenemez; dava süresi dolmuş ya da 15 günden az kalmışsa tutanağın tebliğinden itibaren 15 güne uzar (VUK ek m. 7).
• İndirim: vergi ile cezanın kalan yarısı vadesinde ödenirse cezanın yarısı silinir. Ödeme yapılmaz ya da dava açılırsa indirimden yararlanılamaz (VUK m. 376).
• Dava: vergi mahkemesinde 30 gün içinde (İYUK m. 7). Dava konusu edilen kısmın tahsili dava süresince durur (İYUK m. 27/4).

Hangisinin seçileceği, tarhiyatın dayanağına ve ispat durumuna bağlıdır. İnceleme raporu okunmadan karar verilmemelidir.

Bu iddia iki ayrı süreç doğurur: vergi ve ceza ihbarnamesi ile vergi kaçakçılığı suçundan ceza soruşturması. Gerçek bir işleme dayanmakla birlikte mahiyet ya da miktar olarak gerçeğe aykırı belge muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir ve kullanılması on sekiz aydan beş yıla kadar; hiç gerçekleşmemiş bir işlemi varmış gibi gösteren belge sahte belgedir ve kullanılması üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası gerektirir (VUK m. 359).

Bu fiillerle verginin ziyaa uğratılması hâlinde kesilen ceza uzlaşma kapsamı dışındadır (VUK ek m. 1). Tarh edilen vergi, gecikme faizi, gecikme zammı ve cezaların yarısı soruşturma evresinde ödenirse hapis cezası yarı oranında, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir (VUK m. 359). Vergi mahkemesindeki savunma ile ceza dosyasındaki savunmanın birbiriyle çelişmemesi gerekir; iki dosya birlikte yürütülmelidir.

Tüzel kişinin mal varlığından tamamen ya da kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından tahsil edilir (6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35). Vergi Usul Kanunu bu sorumluluğu temsilcinin vergi ödevlerini yerine getirmemesine bağlar (VUK m. 10). Limited şirket ortakları ise şirketten tahsil edilemeyen alacaktan sermaye payları oranında sorumludur; payını devreden ile devralan, devir öncesine ait borçtan birlikte sorumlu tutulur (6183 sayılı Kanun m. 35).

Ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır; borcun olmadığı, kısmen ödendiği ya da zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa o kısım açıkça gösterilmelidir (6183 sayılı Kanun m. 58). Kanun metninde hâlâ itiraz komisyonu yazar; bu davalara bugün vergi mahkemeleri bakar.

Borcu vadesinde ödemek ya da haczin uygulanması sizi çok zor duruma düşürecekse, yazılı başvuru ve teminat karşılığında borç faiziyle birlikte en çok 72 ay tecil edilebilir; belli bir tutara kadar teminat aranmaz (6183 sayılı Kanun m. 48). Tecil şartlarına uyulmazsa borcun tamamı muaccel olur.

Ödeme emrine karşı açılan dava, tarhiyata karşı açılan davadan farklı olarak tahsilatı kendiliğinden durdurmaz; bunun için yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK m. 27/4).

İki ayrı zamanaşımı vardır. Vergi, alacağın doğduğu yılı izleyen yılbaşından itibaren beş yıl içinde tarh edilip tebliğ edilmezse zamanaşımına uğrar; matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması bu süreyi en çok bir yıl durdurur (VUK m. 114). Tarh edilmiş alacak ise vadenin rastladığı yılı izleyen yılbaşından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 sayılı Kanun m. 102).

Tahsil zamanaşımı ödeme emrinin tebliği, haciz, ödeme, teminat ya da yapılandırma başvurusu gibi işlemlerle kesilir ve izleyen yılbaşından yeniden başlar (6183 sayılı Kanun m. 103). Zamanaşımı, ödeme emrine karşı açılan davada ileri sürülebilir.

Evet, pişmanlıkla. Durum, hakkınızda bir ihbar yapılmadan ve vergi incelemesi başlamadan önce dilekçeyle vergi dairesine bildirilir; eksik ya da hiç verilmemiş beyanname 15 gün içinde verilir ve vergi, pişmanlık zammıyla birlikte 15 gün içinde ödenirse vergi ziyaı cezası kesilmez (VUK m. 371). Bu şartlara uygun pişmanlıkta sahte ya da yanıltıcı belgeye ilişkin hapis cezası da uygulanmaz (VUK m. 359). Pişmanlık emlak vergisinde uygulanmaz.